Veel paardeneigenaren staan nauwelijks stil bij de houding van hun paard. Zolang een paard functioneert en meewerkt, lijkt er geen reden tot zorgen. Toch kunnen subtiele signalen, zoals een weggedrukte rug, een sterke onderhals of teveel gewicht op de voorhand, wijzen op ongemak of overbelasting. Vaak wordt dit afgedaan als bouw, leeftijd of karakter — soms zelfs als ‘normaal’. Helaas is dit veelvoorkomend.
Toen Irkando 8 jaar geleden bij ons kwam, en ik nog niet wist wat ik nu weet, viel zijn houding op het eerste gezicht niet extreem op. Pas toen hij staakgedrag begon te vertonen, werd het voor ons duidelijk dat zijn lichaam al langere tijd overbelast was. Zijn houding was geen ‘zo is hij nu eenmaal gebouwd’, maar het resultaat van hoe hij zijn lichaam gebruikte. Dit was een wake-upcall: met de juiste aanpak kon er verandering plaatsvinden.
Deze blog helpt je zulke signalen eerder te herkennen, zodat je niet hoeft te wachten tot gedrag verandert of problemen verergeren.
Maar om Irkando zijn verhaal goed te begrijpen, is het belangrijk om eerst één onderscheid helder te hebben: het verschil tussen bouw en houding.
Irkando met het "bovenlijnsyndroom"
Irkando met een gezondere houding
Bouw vs houding - wat is het verschil?
Bouw is wat een paard van nature meekrijgt: de lengte van de benen, de stand van het skelet, de verhoudingen tussen voor- en achterhand. Dit verandert nauwelijks.
Houding daarentegen is dynamisch. Het is hoe een paard zijn lichaam gebruikt en organiseert in stilstand en in beweging. Houding wordt beïnvloed door:
- hoe het paard beweegt
- hoe het paard getraind wordt
- hoe het paard leeft en herstelt
- of het paard zich comfortabel voelt in zijn lichaam
Een paard met een ‘mooie’ bouw kan bijvoorbeeld wel ernstige houdingsproblemen ontwikkelen, terwijl een paard met een minder correcte bouw, wél een goede houding kan hebben.
Wanneer een ongunstige houding langere tijd aanhoudt, past het lichaam zich hieraan aan. Spieren ontwikkelen zich anders, spanning bouwt zich op en compensaties worden het nieuwe normaal. Deze compensaties zorgen vervolgens weer voor schade, ongemak en nieuwe compensaties. Zo kom je in een vicieuze cirkel terecht waar je liefst zo snel mogelijk uit komt.
Wat is het "bovenlijnsyndroom" precies?
Bovenlijnsyndroom is geen officiële medische diagnose, maar een verzamelnaam voor een verstoorde samenwerking in de bovenlijn van het paard. De bovenlijn loopt van de achterhand, via de rug en schoft, naar de hals en nek.
Wanneer deze keten goed functioneert:
- kan een paard zichzelf dragen
- kan die functioneel bewegen
- ontstaat er veerkracht en balans
Bij het bovenlijnsyndroom is er geen sprake van functionele, veerkrachtige en gebalanceerde beweging.
Het bovenlijnsyndroom herkennen:
Irkando laat mooi zien hoe je dit bij je paard kan herkennen. Niet alle kenmerken zijn altijd aanwezig. Maar merk je iets bij jouw paard op? Dan mogen je alarmbelletjes gerust even afgaan.
De kenmerken:
- Lijntjes zichtbaar in bespiering: hals, schouder, flank, achterhand
- Overontwikkelde onderhals: U-vorm ipv omgekeerd
- Dip voor schoft, dip na schoft
- Overgang schoft naar rug is plots, hoekig
- Arm bespierde rug
- Strakke rugspieren
- Holle rug
- Lange onderlijn, korte bovenlijn
- Opbolling in lendenen
- Te ver ondergekanteld bekken
- Onderstandig vooraan of achteraan
- Niet vierkant willen of kunnen staan
- Hunters bump
- Ongelijke hoeven, ondergeschoven hielen
- Geen rechte lijn van voorbenen naar beneden
- Bekken dakvormig
- Bekken links of rechts hoger
- Schouder links of rechts meer/minder gespierd
- Achterbenen wat naar buiten gedraaid
Hoe ontstaat het bovenlijnsyndroom?
In de praktijk is er zelden één oorzaak van bovenlijnsyndroom. Meestal gaat het om een combinatie van factoren: spanning of ongemak, management en huisvesting, en training. Bij Irkando kwamen deze factoren samen, en dat maakte zijn houdingproblematiek zichtbaar.
Compensatie door spanning of ongemak
Wanneer een paard spanning of ongemak ervaart, gaat het lichaam alternatieve routes gebruiken.
- spieren verkrampen om te stabiliseren
- andere structuren nemen het werk over
- dit leidt op termijn tot overbelasting en disbalans
Maar een langdurig verkeerde houding leidt altijd tot ongemak en schade, ook als dit in het begin niet zichtbaar is. Dus ongemak kan zowel een oorzaak als gevolg zijn.
Management en huisvesting
De basis wordt niet alleen in training gelegd. Ook het management en de huisvesting is super belangrijk!
- onvoldoende vrije beweging
- weinig variatie in belasting
- stress
- voeding die niet aansluit bij de behoeften
Het lichaam herstelt en ontwikkelt zich buiten het werk, niet tijdens het werk.
Bij Irkando zagen we dit duidelijk:
- zijn huisvesting veroorzaakte stress wat leidde tot maaglast
- hij kreeg voeding die leidde tot verzuring, een verstoorde darmflora, overbelaste lever en suikerstofwisselingsproblemen
- er was te weinig vrije beweging en uitdaging
Training
- te snel te veel vragen
- focus op hoofd-hals positie in plaats van op correct lichaamsgebruik
- onvoldoende aandacht voor ontspanning en balans
- te weinig aanpassing aan wat het paard fysiek aankan
Meer trainen op een verkeerd bewegend lichaam vergroot het probleem.
Bij Irkando was dit de grootste oorzaak van zijn probleem. Hij werd lange tijd te veel op de voorhand gereden, met te veel nadruk op de hoofd-halshouding, waardoor zijn rug overbelast raakte.
Wat kan je doen als je dit bij je paard herkent?
Het “oplossen” van het bovenlijnsyndroom vereist een gecombineerde aanpak van verschillende factoren.
Fysieke problemen uitsluiten en aanpakken
Een eerste stap is altijd fysieke problemen uitsluiten.
- laat ongemak en pijn onderzoeken
- kijk naar compensaties in het hele lichaam
- besef dat langdurige compensatie altijd gevolgen heeft
Irkando had geen grote fysieke problemen die aan de basis lag van zijn houding maar wel wat last van zijn maag, darmen en lever wat uiteraard ook niet echt helpend is. Zijn ongemak kwam vooral voort door zijn houding en uitte zich vooral in strakke, pijnlijke spieren.
Tip: Een balans- en bewegingsanalyse kan je hierbij helpen.
Management en huisvesting optimaliseren
- stressfactoren verminderen
- zorgen voor passende, kwalitatieve voeding
- voldoende vrije beweging
- ondersteuning via passieve fysio en uitdaging in de leefomgeving
Wat we deden:
- 24/7 vrije beweging
- gezonde voeding aangepast aan zijn behoeften
- prikkelrijke omgeving zodat hij fysiek en mentaal werd uitgedaagd
Al deze veranderingen zorgden ervoor dat hij zich zichtbaar kon ontspannen en beter kon herstellen.
Training aanpassen
- trainen binnen de fysieke mogelijkheden van het paard
- eerst ontspanning en lichaamsbewustzijn
- daarna pas opbouw van draagkracht
- kwaliteit boven kwantiteit
Geen vast schema, maar maatwerk.
Voor Irkando betekende dat:
- meer bewustwording van zijn lichaam creëren
- aandacht voor zelfgedragenheid en balans
- positieve motivatie
Stap voor stap leerde hij zijn lijf anders te dragen, wat zijn houding en beweging zichtbaar verbeterde.
Tot slot
Bovenlijnsyndroom is geen eindpunt, maar een signaal. De casus van Irkando laat zien dat verandering mogelijk is. Zijn houding veranderde zichtbaar met nieuwe ondersteuning en betere training.
Herken je dit beeld bij jouw paard en wil je begeleiding in dit proces? Dan kan het "Je paard in balans - Traject" wat voor je zijn!
Reactie plaatsen
Reacties